ازاین رو به اندیشه منسجم و نظام مند یک شخصیت علمی که به صورت تشکل اجتماعی در نیامده است، جریان گفته نمی شود.

بر این اساس، جریان شناسی عبارت خواهد بود از شناخت منظومه و گفتمان، چگونگی شکل گیری، معرفی مؤسسان و چهره های علمی و تأثیرگذار در گروه های فکری، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی است.[2]

جریان سیاسی به معنای یک طیف گسترده فکری، اعتقادی، سیاسی و ایدئولوژیک است. یک جریان سیاسی شامل چندین گروه، حزب، جناح و تشکل است که از نظر اعتقادی، فکری، سیاسی، ایدئولوژی، اهداف و روش های مبارزه سیاسی با هم دارای اشتراکاتی می باشند و در مواقع انتخابات و تحولات سیاسی مهم ممکن است موضع گیری کرده یا نامزد و یا نامزدهایی به مردم معرفی کنند.

جریان فکری سیاسی دارای مبدأ یا منشأ، مسیر یا بستر و مقصد یا هدفی است که در آن روان است. هدف های یک جریان تسلط بر حاکمیت سیاسی در یک جامعه و استقرار ارزش ها و نظام سیاسی مورد نظر خود است.[3]

بنابراین، جریان شناسی سیاسی نباید با شناخت احزاب و گروه های سیاسی اشتباه گرفته شود زیرا هر چند در جریان شناسی سیاسی، آشنایی با احزاب و گروه های سیاسی لازم و ضروری است، اما صرف شناخت احزاب به معنای جریان شناسی نیست بلکه در جریان شناسی سیاسی در کنار شناخت احزاب، شناسایی بسترها و زمینه های شکل گیری و گفتمان فکری حاکم بر آن ها لازم است.

به طور کلی جریان های های اجتماعی به چهار رویکرد مختلف تقسیم پذیرند:

1- جریان های فکری؛ تشکل و جمعیت اجتماعی است که از مبانی اندیشه ای برخوردار است و تأثیرگذاری آن بیشتر حوزه فکری است.

2- جریان های فرهنگی؛ تشکل و جمعیت اجتماعی است که بیش از آن که به مباحث فلسفی و کلامی بپردازند، از فعالیت فرهنگی و تبلیغی برخوردار هستند و بیشتر در زمینه فرهنگی و رفتاری تأثیرگذار هستند.

3- جریان های سیاسی؛ تشکل و جمعیت های اجتماعی است که رویکرد و فعالیت آن ها سیاسی است و تأثیرگذاری آن بیشتر در زمینه سیاسی است.

4- جریان های اقتصادی؛ تشکل و جمعیت های اجتماعی است که رویکرد آن ها اقتصادی است و در زمینه اقتصادی تأثیرگذار می باشند.

البته به تعبیری به همه این جریان ها می توان جریان فکری اطلاق نمود زیرا هر جریان اجتماعی به لحاظ فکری دارای اندیشه خاص در عرصه های هستی شناختی و انسان شناختی و معرفت شناختی است و به لحاظ اجتماعی دارای مرجعیت اجتماعی و اثرگذاری در جامعه است اما آنچه این جریان ها را از یکدیگر متمایز می سازد، رویکرد و زمینه فعالیت و تأثیرگذاری آن هاست. بر این اساس، جریان شناسی براساس تقسیم بندی جریان های اجتماعی، چهار رویکرد عمده خواهد داشت؛ جریان شناسی فکری، جریان شناسی فرهنگی، جریان شناسی سیاسی و جریان شناسی اقتصادی.

پی نوشت ها

[1] . خسرو پناه، عبدالحسین، جریان‏شناسى فكرى ایران معاصر، قم: مؤسسه فرهنگى حكمت نوین اسلامى، 1388، ص 9.

[2] . همان، ص 10.

[3] . ر. ك: میرسلیم، سیدمصطفى، جریان‏شناسى فرهنگى بعد از انقلاب اسلامى، تهران: گروه تحقیق جهاد دانشگاهى، 1384 و مظفرى، آیت، جریان‏شناسى ایران معاصر، قم: پژوهشكده تحقیقات اسلامى، 1385.